Ve yeni araştırmaya göre bu neden insanlığın suçu?
Yeni araştırmanın gösterdiğine göre evcilleştirme, kediler ve köpekleri daha çeşitli ama aynı zamanda ilginç bir şekilde benzer hale de getirdi; sağlık ve iyilikleri için ciddi sonuçlarla birlikte tabii ki.
Daha fazlasını oku
Evrim: DNA ve Yaşamın Birliği, DNA ve kalıtımla kavramsal bir bağlantıyı koruyarak evrimde genetiğin temel rolünü keskin bir şekilde aydınlatan sekiz haftalık, kapsamlı bir müfredat birimidir. Kağıt tabanlı ve etkileşimli multimedya dersleri aracılığıyla, birim öğrencileri sorgulamaya, modeller kullanmaya, kalıpları belirlemeye, yayınlanmış bilimsel çalışmalardan beceri düzeyine uygun verileri analiz etmeye ve kanıta dayalı argümanlar oluşturmaya dahil ederek Yeni Nesil Bilim Standartları (NGSS) ile uyumludur.
Daha fazlasını oku
Avcı-toplayıcı toplumlara yönelik yapılan bir meta-analiz, her iki cinsiyetin de dikkat çekici fiziksel yetenekleri olduğunu ortaya koyuyor.
Arkeologlar, avcı-toplayıcı toplumlara ilişkin araştırmaları ele alan yüzlerce makaleyi inceledikleri bir çalışma yürüttü. Bu çalışma, bu gruplardaki bireylerin çeşitli fiziksel aktivitelerle uğraştığını gösterdi.
Tarih boyunca, erkeklerin fiziksel ve atletik yetenekleri önemli olarak kabul edilirken, kadınların fiziksel yetenekleri genellikle göz ardı edildi. Bu yeni çalışmada araştırma ekibi, kadınların fiziksel yeteneklerinin avcı-toplayıcı bağlamında da göz ardı edilmiş olabileceğini düşünerek bunu incelemeye başladı.
Bu sorunun cevabını bulmak için, geçmişteki ve günümüzde hâlâ varlığını sürdüren avcı-toplayıcı toplumlara yönelik araştırmalara odaklanan bir çalışma yaptılar. Toplamda 900’den fazla makaleyi inceleyen ekip, özellikle her iki cinsiyetin fiziksel veya atletik faaliyetlerine yoğunlaştı.
Araştırma ekibi, tarih boyunca bu tür faaliyetlerde cinsiyetin önemli bir rol oynamadığını buldu—kadınlar da erkekler gibi koştu, yüzdü, ağaçlara tırmandı ve yiyecek için dalış yaptı. Bulabildikleri tek eğilim, kadınların uzun ağaçlara tırmanması konusundaydı ve bu durumlar bile nadirdi.
Araştırmacılar ayrıca avcı-toplayıcı toplumların fiziksel zindeliği vurguladığını, muhtemelen bunun hayatta kalmak için gerekli olmasından dolayı olduğunu belirtiyor. Bu nedenle, hayvan avlamanın veya diğer türde yiyecekler toplamanın yanı sıra, birçok toplum yarışmalara katılıyor veya flörtleşme gibi ritüellerin bir parçası olarak fiziksel aktiviteler gerçekleştiriyor. Bunun sonucu olarak, bu gruplarda yüksek bir fiziksel zindelik seviyesi gözlemleniyor.
Araştırmacılar, insan vücudunun milyonlarca yıllık evrimin bir sonucu olduğunu ve modern insanın büyük ölçüde dik yürümeye uyum sağlaması ve ardından avlanma, deniz kaynaklarına dalış yapma veya yemiş, meyve ve diğer yiyecek kaynaklarını aramak için saatlerce yürüme gibi hayatta kalma aktiviteleriyle geliştiğini ifade ediyor.
İnsan anatomisinin en çarpıcı özelliklerinden birinin hareket kabiliyeti olduğunu da belirten araştırmacılar, bu yeteneğin insanlara çayırlarda, ormanlarda, çöllerde ve kutup bölgelerinde—yani yeryüzündeki neredeyse her yerde—yaşamaya uyum sağlama imkânı verdiğini söylüyor.
İnsan kültürü, yani nesilden nesile aktarılan bilgi birikimi, neden hayvan kültüründen çok daha güçlü? Evrimsel antropoloğun bir hipotezi var.
“Türümüzü özel yapan nedir?” sorusu, bilim insanlarının yüzyıllardır yanıt aradığı bir soru. Şimdi ise Arizona Eyalet Üniversitesi’nden bir bilim insanı, hem kendimizi hem de çevremizi algılama biçimimizi değiştirebilecek yeni bir hipotez ortaya koydu.
Nature Human Behaviour dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma makalesinde evrimsel antropolog Thomas Morgan, “On yıl önce bizi özel kılanın insan kültürünün birikim ve evrim yeteneği olduğu kabul ediliyordu, fakat bugün hayvan davranışlarıyla ilgili yeni keşifler bu fikirlere meydan okuyor ve kültürlerimizi ve bir tür olarak bizi benzersiz kılanın ne olduğunu yeniden düşünmeye zorluyor” diyor.
Morgan, Arizona Eyalet Üniversitesi İnsan Kökenleri Enstitüsü’nde araştırma bilimcisi ve İnsan Evrimi ve Sosyal Değişim Fakültesi’nde doçent.
Aynen insanların bilgilerini çocuklarına aktardığı gibi, yeni bir kraliçe ‘yaprak kesen karınca’ yumurtadan çıktığında, annesinin mantarından küçük bir ağız dolusu toplar ve yeni bir koloni kurmak üzere beraberinde götürür. Bu olay milyonlarca yıldır gerçekleşiyor; öyle ki bu kolonilerin içindeki mantar, kolonilerin dışındaki yabani mantardan genetik olarak artık farklı.
Yeni bilgiler, insan dilinin değişimine benzer şekilde, kambur balina şarkılarının da evrim geçirdiğini, gruplar arasında yayıldığını ve zaman içinde daha karmaşık hale geldiğini gösteriyor. İnsanlar gibi şempanzeler de alet kullanmayı öğreniyor ve artık bunu binlerce, belki de milyonlarca yıldır yaptıklarına dair kanıtlarımız var.
Çekirgeler bile yerel koşullara uyum sağlamak için karmaşık evrimleşen sistemler kullanıyorlar ve aşırı popülasyona bağlı olarak sakin ve yeşil veya sürüler halinde ve sarı-siyah formlar arasında hızla evrimleşmek için epigenetik değişikliklere (yaş ve çevre gibi faktörler DNA dizisini değiştirmeden gen aktivitesini değiştirmek) güveniyorlar.
Bu keşifler, diğer keşiflerle birlikte, sadece hayvanların kültüre sahip olduğunu değil, aynı zamanda kültürlerinde birikim örnekleri olduğunu da gösteriyor. Bu, uzun bir süre boyunca benzersiz bir şekilde insana özgü olduğuna inanılan bir şeydi.
Morgan, “Eskiden diğer türlerin kültüre sahip olmadığı düşünülüyordu. Ama şimdi biliyoruz ki pek çok başka türün kültürü var. O zamanlar sadece insan kültürlerinin zaman içinde biriktiği ya da evrimleştiği düşünülüyordu. Ama şimdi hayvan kültürlerinin de bunu yapabildiğini biliyoruz. Peki, eğer hayvanların evrimleşen kültürleri varsa, o zaman insan kültürünün bizi diğer hayvanlardan ayıran özelliği ne?” diyor.
Açık Uçluluk
Morgan ve Stanford Üniversitesi Profesörü Marcus Feldman, “İnsan kültürü benzersiz bir şekilde kümülatif değil, benzersiz bir şekilde açık uçlu” başlıklı makalelerinde bu soruyu ele alıyor.
Araştırmacılar yeni bir hipotez sunuyorlar: Biz insanlar ‘açık uçluluk’tan, yani iletişim kurma ve yaşamdaki sonsuz sayıda olasılığı anlama yeteneğimizden dolayı üstün ve özeliz.
“Hayvanların yaptıklarını nasıl düşündükleri, kültürlerinin evrimleşme biçimini kısıtlar,” diyor Morgan. “Örneğin, karmaşık süreçleri hayal etmeleri veya alt hedefler belirlemeleri zor olabilir.”
“Örneğin çocuklarıma sabah kahvaltısı hazırlarken, bu iç içe geçmiş, çok adımlı bir süreç. İlk önce kaseleri, tencereleri ve diğer ekipmanları almam gerekiyor. Sonra malzemeleri tencereye koymam ve pişirmeye başlamam gerekiyor, hepsi doğru miktarlarda ve sırada. Sonra doğru kıvama gelene kadar karıştırarak ve sıcaklığı kontrol ederek pişirmem ve ardından servis etmem gerekiyor”
“Bu adımların her biri bir alt hedef ve bu alt hedeflerin içinde doğru sırayla gerçekleştirmem gereken adımlar var, yani tüm bu şey ayrıntılı bir prosedür.”
Bu düzenin sınırına gelindiğinde, insan beyni yoluna devam eder; son derece karmaşık talimat dizileri oluşturabilir ve bunları saklayabiliriz ve bu da neredeyse sonsuz sayıda davranışı gerçekleştirmemize olanak tanır, bu açık uçluluktur.
Kültürün Ötesinde
Başka bilim insanları, daha önce insan ve hayvan kültürlerini karşılaştırmış olsa da, Morgan ve Feldman’ın araştırması epigenetik kalıtım ve ebeveyn etkilerine ilişkin hayvan örneklerini de karşılaştırdığı için sıra dışı. Yaprak kesen karınca ebeveyn etkisinin, çekirge ise kümülatif epigenetik kalıtımın bir örneği.
Morgan, hem epigenetik kalıtımın, hem de ebeveyn etkilerinin istikrarlı olmasına ve insan dışı türlerde birikmesine rağmen, en nihayetinde gelişmeyi durdurduklarını açıklıyor. “Tıpkı hayvan kültürlerinde olduğu gibi, bu sistemlerin karşılaştığı ve evrimlerini durduran kısıtlamalar var”
“Bence kilit soru insan kültürüne dair özel olan şeyin ne olduğu ve biz bu soruyu insan kültürünü hayvan kültürleriyle, epigenetikle ve aklımıza gelebilecek pek çok evrimsel sistemdeki ebeveyn etkileriyle karşılaştırarak yanıtlamaya çalıştık. Ve sonunda, insan kültürünün özel yanının açık uçlu olması olduğu sonucuna vardık. Birikebilir ama sonra asla durmak zorunda kalmaz, devam eder.”
Araştırmacılar, Çin’de bulunan büyük bir kafatasından yola çıkarak Homo juluensis adını verdikleri yeni bir arkaik insan türünü tanımladı.
Bu bir stok fotoğraftır, Homo juluensis değil. C: Pixabay
Peki, bu yeni tür hakkında neler biliyoruz ve bu keşif, yaklaşık 300.000 ila 50.000 yıl önceki Orta Pleistosen dönemi hominin çeşitliliğini anlamamıza nasıl yardımcı oluyor?
Homo sapiens atalarımız yaklaşık 300.000 yıl önce evrimleşti ve hızla Afrika’dan Avrupa ve Asya’ya yayıldı. Ancak modern insanlardan önceki homininlerin nasıl evrimleştiği hâlâ çözülmeyi bekleyen bir gizem.
Özellikle 700.000 ila 300.000 yıl önce birden fazla erken insan türünün var olduğu bilinse de, bu fosiller Homo heidelbergensis ya da Homo longi gibi ayrı türler olarak mı sınıflandırılmalı yoksa daha geniş “arkaik Homo sapiens” kategorisine mi dahil edilmeli sorusu tartışmalıydı. Bu durum, bilim dünyasında “Orta’daki Karmaşa (the muddle in the Middle)” olarak adlandırılıyor.
2023 yılında The Innovation dergisinde yazan Hawaii Üniversitesi’nden antropolog Christopher Bae ve Çin Bilimler Akademisi’nden paleoantropolog Xiujie Wu, bu geniş tanımların, atalarımızın evrimsel ilişkilerini tam olarak anlamamızı zorlaştırdığını belirtiyor.
2024 yılının Mayıs ayında PaleoAnthropology dergisinde yayımlanan bir çalışmada Wu ve Bae, Çin’in kuzeyindeki Xujiayao bölgesinde on yıllar önce bulunan sıra dışı hominin fosillerini inceledi. Bu fosiller, modern insanlara ve Denisovalılara özgü özelliklerin yanı sıra Neandertal benzeri geniş ve kalın kafataslarına sahipti. Araştırmacılar, bu fosillerin Homo juluensis adını verdikleri yeni bir büyük beyinli hominin türünü temsil ettiğini öne sürüyor.
Araştırmacılar, “Toplu olarak, bu fosiller Geç Kuaterner’de [300.000 ila 50.000 yıl önce] doğu Asya’nın çoğunda yaygın olan büyük beyinli homininin (Juluren) yeni bir formunu temsil ediyor” diyor.
Şimdi ise Nature Communications dergisinde yayımlanan bir yorum makalesinde Bae ve Wu, Doğu Asya’daki büyüyen fosil kayıtlarının yeni bir terminoloji gerektirdiğini söylüyor. Bu bölgedeki “arkaik Homo”yu en az dört türe ayırmanın – Homo floresiensis, Homo luzonensis, Homo longi ve yeni adlandırılan Homo juluensis – araştırmacıların son insan evriminin karmaşıklığını daha iyi anlamalarına yardımcı olacağını savunuyorlar.
Bu diyagram, Orta Asya’daki hominin alanlarını ve orada keşfedilen fosilleri gösteriyor. C: C. Bae ve X. Wu
Homo juluensis, yaklaşık 220.000 ila 100.000 yıl öncesine tarihlenen Xujiayao ve Xuchang bölgelerindeki fosillere dayanıyor. Xujiayao’da 1974 yılında yapılan kazılarda 10.000’den fazla taş alet ve 10 bireye ait olduğu düşünülen 21 hominin fosil parçası bulundu. Bu bireylerin kafatasları büyük beyin hacimlerine ve kalın kemik yapılarına sahipti. Xuchang’dan gelen dört eski kafatası da Neandertallere benzer şekilde büyüktü.
Wu ve Bae, bu fosillerdeki farklı özellikleri analiz ettikten sonra, 2024 yılındaki makalelerinde bu popülasyonu “büyük kafalı insanlar” anlamına gelen “Juluren” olarak adlandırdı. Ancak bu yeni tür, genetik olarak tamamen izole bir grup anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, bu bireylerin Orta Pleistosen dönemindeki farklı hominin türleri arasında çiftleşme sonucu ortaya çıkmış olabileceğini belirtiyor. Bu durum, Asya’daki insan evriminde hibridizasyonun önemli bir rol oynadığını destekliyor.
Homo juluensis henüz bilim dünyasında tam olarak kabul görmese de, isim birçok uzman tarafından gitgide yaygınlaşıyor. Wisconsin Üniversitesi’nden paleoantropolog John Hawks, bu ismin fosil kayıtlarını daha iyi sınıflandırmaya yardımcı olabileceğini belirtiyor: “Juluren adı, Denisovalılara alternatif bir isim olarak değil, belirli bir fosil grubunu ve bu grubun eski hominin ağındaki yerini ifade etmek için kullanılabilir.”
Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nden Chris Stringer ise, Çin’deki meslektaşlarıyla yaptığı çalışmaların Homo juluensis’in aslında Homo longi ile daha iyi örtüşebileceğini öne sürüyor. “Büyük bir kafatasına sahip olmak tanımlayıcı bir özellik olmayabilir” diyen Stringer, Xuchang fosillerinin daha belirgin Neandertal benzeri özellikler taşıdığını ve bu nedenle sınıflandırılmalarının daha zor olduğunu ifade ediyor.
Bae ise, yeni bir tür adlandırmanın özellikle Asya’daki fosil kayıtlarını daha net hale getirdiğini ve bilimsel iletişimde büyük fayda sağladığını vurguluyor: “Bu tür adlandırmalar, bilimsel bulguların daha geniş bir kitle tarafından anlaşılmasını kolaylaştırıyor.”
