Aziz Sancar’ın çalışması insanlarda denenecek.. için yorumlar kapalı
Nobel ödüllü Türk bilim insanı Prof. Dr. Aziz Sancar, “EdU” adlı molekül üzerine yaptıkları keşfin, özellikle beyin kanseri için potansiyel bir tedavi oluşturabilmesine ilişkin fare deneylerinin başarılı sonuçlar verdiğini duyurdu.
Sancar, “heyecan verici keşif” olarak tanımladığı çalışmasına ilişkin ilk açıklamayı, 17 Şubat 2022’de yaptı. Aradan geçen sürede laboratuvarında geniş kapsamlı çalışmalar yapan ve fareler üzerindeki deneylerini sürdüren Sancar, geldiği bilimsel aşamaya ilişkin açıklamalarda bulundu.
Nobel Ödülü verilen “hücrelerin hasarlı DNA’yı tamir ederek genetik bilgiyi nasıl koruduklarını moleküler düzeyde haritalayan” konu üzerine 10 yıl çalıştığını dile getiren Sancar, bu bilgi birikimiyle farklı alanlarda da araştırmalarını sürdürdüğünü anlattı.
Moleküler biyolojide en fazla kullanılan kimyasal maddelerden birinin EdU molekülü olduğunu aktaran Sancar, hücre kültürüne konulan EdU’nun hem normal hücreleri hem de kanser hücrelerini öldürdüğünün birkaç yıl önce bilim insanlarınca bulunduğunu ancak çalışmaların ilerletilemediğini dile getirdi.
Beyin tümörlerinin, ölüm nedenleri arasında 10’uncu sırada yer aldığını belirten Sancar, “kan-beyin” bariyerini geçemeyen mevcut kanser ilaçlarının bu kanser türüne etki etmede yetersiz kaldığını söyledi.
KAN BEYİM BARİYERİNİ GEÇİYOR
Kanserli hastaların büyük çoğunluğunda kullanılan “Cisplatin” adlı ilacın bu bariyerden geçemediğini ifade eden Sancar, EdU molekülünün ise sorun olmadan beyne girebildiğini belirterek, “Keşfimizde, ortaya koyduğumuz bileşen, beyne kolaylıkla giriyor ve kanser hücresini öldürüyor.” dedi.
Laboratuvar deneylerinin ardından fare deneylerine başladıkları bilgisini veren Sancar, bu süreci şöyle anlattı:
“Üniversitelerdeki sinirbilim bölümleriyle görüşerek insan beyin tümör parçasını alıp fare beyni dilimleri üzerine koyarak gerçekliğe benzeyen hücre boyu oluşturuldu. Fare beynine insan tümör hücreleri enjekte edildi ve EdU’nun beyin tümörlerine etkisine baktık. Farelerde, ilk etapta mevcut ilaç daha iyi etki gösterirken, 30-40 gün sonra EdU molekülünün daha iyi etki ettiğini, bunun yüzde 25’lere ulaştığını gördük. Mevcut ilaçlarla kombine edildiğinde ise sonuçlar daha iyi geldi.”
Toksisitesi ve hızlı bölünen hücrelere yönelik seçiciliği göz önüne alındığında, EdU’nun kanser tedavisinde kullanma olasılığının ortaya çıktığını bildiren Sancar, şunları kaydetti:
“EdU’nun özellikleri, onu etkili bir beyin kanseri ilacının temeli haline getirebilir. EdU, hızlı bölünen kanserli beyin hücrelerini öldürebilirken, bölünmeyen sağlıklı beyin hücrelerini koruyabilir. Beyin kanserinde EdU, hayvanlarda çalışıyor, insanlarda kullanılabilmesi için iki yıl boyunca klinik deneylerde yan etkilerini araştırmamız gerekiyor. Bu süre boyunca EdU molekülünün insanlardaki yan etkisine odaklanmamız gerekecek. DNA onarımıyla ilgili bu yeni metodu, Türkiye’ye de aktarmak için de çabalıyorum.”
Meme kanseri aşısının klinik denemeleri ABD’de başlıyor. için yorumlar kapalı
ABD’li sağlık yetkilileri tarafından yapılan yeni açıklamalara göre meme kanserinin en agresif ve ölümcül formuna karşı geliştirilen aşının denemelerine yakın zamanda başlanacak.
ABD’de bulunan Cleveland Clinic tarafından geçtiğimiz hafta yapılan açıklamalara göre türünün ilk örneği olarak nitelendirilen ve meme kanserinin en ölümcül formuna karşı geliştirilen bir aşı gerçeğe dönüşmeye bir adım daha yaklaşıyor.
Yapılan açıklamalara göre, hormon veya hedefe yönelik ilaç tedavilerine yanıt vermeyen ve yalnızca mastekomi ile önlenebilen üçlü negatif meme kanserine karşı geliştirilen aşının klinik denemeleri ABD’de başlıyor.
Şimdiye kadar üçlü negatif meme kanseri aşılarındaki gelişmeler laboratuvar çalışmaları ve hayvan araştırmaları ile sınırlıydı. Ancak ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin verdiği yeni bir onay sayesinde insanlı denemelere başlanabilecek. Haberlere göre denemeler şu an için yalnızca nüks (tekrar) riski yüksek olan erken evre üçlü negatif meme kanserinden kurtulanları içerecek olsa da bir sonraki aşmada BRCA 1 gen mutasyonlarına sahip olanlar gibi yüksek risk altındaki insanlara da ulaşacak.
Cleveland Clinic Taussig Kanser Enstitüsü’nden G. Thomas Budd tarafından yapılan açıklamalarda şu ifadeler kullanıldı: “Uzun vadede, bu aşıyı en az etkili tedavi yöntemlerine sahip olduğumuz meme kanseri türü için sağlıklı kadınlarda kanser gelişimini durdurabilmek için kullanmayı umuyoruz.”
Açıklamalara göre üçlü negatif meme kanseri, tüm meme kanserlerinin yalnızca yüzde 12 ila yüzde 15’ini oluşturuyor. Bu hastaların dörtte biri ise hastalık teşhisinden sonraki beş yıl içinde hayatını kaybediyor. Ayrıca üçlü negatif meme kanserinin Afro-Amerikankadınlarda ve BRCA1 mutasyonlarına sahip olanlarda daha yaygın olduğu belirtiliyor.
Üç doz aşı yapılacak
Hastalığa eşlik eden bir proteini hedef alarak tümörleri savuşturmayı sağlayacak olan aşının denemeleri, son üç yılda erken evre meme kanseri tedavisi gördükten sonra tümörsüz olan 18 ila 24 insan üzerinde yapılacak. Araştırmacılar öncelikle birkaç hastaya düşük doz uygulayacak ve sonuçları takip edecek. Daha sonra ise hastalar her biri iki hafta arayla olmak üzere üç doz aşı olacaklar. Buna ek olarak da aşının bağışıklık sistemini uyaran bir ilaç içereceği de araştırmacılar tarafından belirtildi.
Açıklamalara göre ABD Savunma Bakanlığı tarafından finanse edilen klinik deneylerin Eylül 2022’de tamamlanması bekleniyor. Uzmanlar da beklenilen sonuçların verilmesi hâlinde aşının kanserle mücadelede önemli bir adım olacağının altını çiziyor ve aşının diğer tümör tiplerine de uygulanma ihtimali olduğunu söylüyor
Dünya Sağlık Örgütü, Hindistan’ın Covaxin aşısına acil kullanım onayı verdi. için yorumlar kapalı
Yapılan yeni açıklamalara göre Dünya Sağlık Örgütü, Hindistan tarafından geliştirilen Covaxin isimli COVID-19 aşısına acil kullanım onayı verme kararı aldı.
Aşı ocak ayında Hindistan’da klinik denemeler devam ederken onay almıştı. Ülkenin bu kararı o sıralarda endişelere ve eleştirilere yol açmıştı. Bharat Biotech ise yaptığı açıklamalarda, ocak ayından bu yana toplanan verilerde aşının %78’lik bir koruma oranı sağladığını söyledi.
DSÖ, yaptığı açıklamalarda aşının faydalarının risklerinden daha fazla olduğunu belirtti ancak bazı uzmanlar bu onayın hızlı olduğunu ve verilerin eksik olduğunu söyledi. İlaç şirketinin başkanı Dr. Krishna Ella ise ilginç açıklamalarda bulunarak aşının %200 güvenli olduğunu ifade etti.
Hamileler için uygun değil
DSÖ’nün açıklamalara göre aşı 18 yaş ve üzerindeki tüm yaş gruplarına dört hafta arayla iki doz şeklinde uygulanabilecek. Buna ek olarak, ‘kolay saklanma’ özelliği sebebiyle aşının düşük ve orta gelirli ülkeler için son derece uygun olduğu belirtilirken, verilerin yetersiz olması sebebiyle Covaxin’in hamile kadınlarda kullanımının şu an uygun olmadığı açıklamalar arasında yer aldı. Şu ana kadar çok az ülke Covaxin aşısını tanımıştı. Hindistan DSÖ’nün bu kararıyla daha fazla ülkenin aşıyı kullanmaya başlayacağına inanıyor.
Hindistan şu ana kadar 253 milyondan fazla insanın tam olarak aşılandığını belirtmişti. Bu sayı, ülke nüfusunun dörtte birine denk geliyor.
İnsan beyninde yaşayan parazitin gen haritası çıkarıldı için yorumlar kapalı
Bu tenya dört yıldır bir insanın beyninde yaşıyordu. Araştırmacılar şimdi parazitin nasıl sağ kalabildiğini öğreniyor.
İngiltere’de yaşayan bir Çinli yıllardır sebebi anlaşılamayan nörolojik semptomlardan (baş ağrısı, bellek kaybı, nöbetler) yakınıyordu. Yapılan biyopside beyinde iltihaplanma görüldüyse de semptomların tam sebebi saptanamadı.
Yapılan son biyopside cerrahlar bu nörolojik sorunların sebebini buldular. Son dört yıldır hastanın beyninin içinde bir tenya dolaşıyordu. Bir santimetrelik parazit, beynin sağ yarıküresinden sol yarıküresine beş santimetreden fazla yol almıştı. Başarılı bir operasyonla tenyanın çıkarılmasının ardından hastanın durumu düzeldi.
Wellcome Trust Sanger Enstitüsü’nden araştırmacılar bu tenyanın genomunun başarıyla haritasını çıkardılar ve Spirometra erinaceieuropaei diye bilinen çok nadir bir türe ait olduğunu buldular. Araştırmacılar bu genetik bilginin gelecekte bu ve benzeri parazit enfekisyonlarının teşhis ve tedavisine yardımcı olmasını umuyor.
Projenin baş araştırmacısı Dr. Hayley Bennett, Popular Science’a yaptığı açıklamada Spirometra erinaceiuropaei enfeksiyonunun insanlarda çok az görüldüğünü açıkladı. Parazit suda yaşıyor ve insanlara enfekte deniz kabuklularından ya da çiğ tüketilen amfibi veya sürüngen etinden geçtiği düşünülüyor. Ayrıca, geleneksel bir Çin tedavisi olan gözlere çiğ kurbağa eti lapası sürmenin de bu duruma yol açtığı sanılıyor.
Spirometra erinaceieuropaei insan beynindeyken dokularda iltihaplanmaya sebep oluyor, bu da başağrısı ve nöbetlere yol açıyor. Tenya, beslenmek için kendi teni aracılığıyla etrafındaki yağı emiyor. Tenyanın şansına, beynimiz ağzına kadar yağ asidi dolu.
Araştırmanın bir sonucu da bu tenyanın, anti tenya ilacı olarak yaygın biçimde kullanılan albendazole karşı dirençli olduğunun anlaşılması. Artık tenyanın genomu haritalandığı için, araştırmacılar hem Spirometra erinaceieuropaei hem de benzer tenyalar üstünde etkili yeni ilaçlar geliştirebilecek.
Nobel Tıp Ödülü: mikroRNA çalışmaları için iki bilim insanına verildi için yorumlar kapalıBİLİM
2024 Nobel Tıp Ödülü, mikroRNA üzerine yaptıkları çalışmalar nedeniyle ABD’li bilim insanları Victor Ambros ve Gary Ruvkun’a verildi.
İki ismin yaptığı keşifler, Dünya’da karmaşık yaşamın nasıl ortaya çıktığını ve insan vücudunun nasıl çok çeşitli dokulardan oluştuğunu açıklamaya yardımcı oluyor.
MikroRNA’lar, yaşamın talimatları olan genlerin, organizmaların içinde nasıl kontrol edildiğini etkiliyor.
İnsan vücudundaki her hücre, DNA’mızda kilitlenmiş aynı genetik bilgiyi içerir.
Ancak aynı genetik bilgiyle başlamalarına rağmen, insan vücudundaki hücreler biçim ve işlev bakımından farklıdır.
Sinir hücrelerinin elektriksel uyarıları kalp hücrelerinin ritmik atışlarından farklıdır.
Metabolik güç merkezi olan karaciğer hücresi, kandaki üreyi süzen böbrek hücresinden farklıdır. Retinadaki hücrelerin ışık algılama yetenekleri, enfeksiyonla savaşmak için antikor üreten beyaz kan hücrelerinden farklıdır.
Aynı başlangıç malzemesinden bu kadar çok çeşitlilik ortaya çıkması gen ifadesi nedeniyle olabiliyor.
Gen ifadesi, bir gende kodlanan bilginin bir protein molekülünün birleşmesini yönlendirmek için kullanıldığı süreçtir.
ABD’li bilim insanları mikroRNA’ları ve bunların genlerin farklı dokularda farklı şekilde ifade edilmesi üzerinde nasıl kontrol sağladığını ilk keşfedenler oldu.
Tıp ve fizyoloji ödüllerini kazananlar İsveç’in Karolinska Enstitüsü Nobel Kurulu tarafından seçiliyor.
Kazananlar 11 milyon İsveç kronu (1 milyon dolar) değerindeki ödülü paylaşıyor.
Nobel Kurulu, iki bilim insanının çığır açan keşiflerinin, “insanlar da dahil olmak üzere çok hücreli organizmalar için gerekli ve tamamen yeni bir gen düzenleme ilkesini ortaya çıkardığını” belirterek, “Artık insan genomunun binden fazla mikroRNA’yı kodladığı biliniyor” dedi.
Gen ifadesini kontrol etme yeteneği olmasaydı, bir organizmadaki her hücre birbirinin aynısı olurdu, bu nedenle mikroRNA’lar karmaşık yaşam formlarının evrimleşmesine yardımcı oldu.
MikroRNA’lar tarafından anormal düzenleme kansere ve doğuştan işitme kaybı ve kemik bozuklukları gibi bazı durumlara yol açabilir.
Ödülü daha önce hangi çalışmalar kazanmıştı?
Nobel ödülleri, dinamitin mucidi, iş insanı Alfred Nobel’in vasiyetiyle 1901’den beri veriliyor. Daha önce Nobel Tıp Ödülü’nü alan isimler ve buluşları şunlar:
2021: David Julius ve Ardem Patapoutian insan vücudunun dokunma ve sıcaklığa duyarlılığını anlamayı sağlayan çalışmaları için
2020: Michael Houghton, Harvey Alter ve Charles Rice Hepatit C virüsünün keşfi için
2019: Peter Ratcliffe, William Kaelin ve Gregg Semenza hücrelerin oksijen seviyelerini nasıl algıladığını ve buna nasıl adapte olduğunu keşfettikleri için
2018: James P Allison ve Tasuku Honjo vücudun kendi savunma sistemiyle kanserle nasıl mücadele edebileceğini keşfettikleri için
2017: Jeffrey Hall, Michael Rosbash ve Michael Young insan bedeninin sirkadiyen ritmini keşfettikleri için 2017’da,
2016: Yoshinori Ohsumi hücrelerin atıkları nasıl geri dönüştürdüğünü keşfettikleri için 2016’te,
2015: William C Campbell, Satoshi Ōmura ve Youyou Tu parazitlere karşı geliştirdikleri ilaç için ödül almıştı.
Meyve sineğinin beyni, insanlardaki düşünme sürecine ışık tutuyor için yorumlar kapalıbilim
Yürüyebiliyorlar, havada süzülebiliyorlar ve hatta erkekleri dişileri çekebilmek için aşk şarkıları bile söyleyebiliyor. Bütün bunları bir toplu iğne başından küçük beyinleriyle yapıyorlar.
Bir sineğin beynini araştıran bilim insanları ilk kez, 130 bin beyin hücresinin her birinin ve 50 milyon bağlantının şeklini ve konumunu tespit etti.
Yetişkin bir hayvan beyninin şu ana dek yapılmış en ayrıntılı analizi.
Araştırmaya katılmayan önde gelen bir beyin uzmanı araştırmayı, insan beynini anlamakta “büyük bir ilerleme” diye tanımladı.
Cambridge’teki Tıbbi araştırma Konseyi’nin Moleküler Biyoloji Laboratuvarı’ndan Dr. Gregory Jefferies, şu anda beyinlerimizdeki hücre ağının birbirimizle ve etrafımızdaki dünyayla etkileşime girmemizi sağladığı konusunda, şu anda hiçbir fikrimiz olmadığını söylüyor.
“Bağlantılar nedir? Yüzünüzü tanımam için bilgiyi işleyen, sesimi duymanızı ve bu kelimeleri elektrik sinyallerine dönüştürmenizi sağlayan sistemde sinyaller nasıl akıyor? “
“Sinek beyninin haritalanması gerçek anlamda kayda değer bir çalışma ve kendi beyinlerimizin nasıl çalıştığını cidden kavramamızda bize yardımcı olacak.”
Araştırmada incelenen meyve sineğine kıyasla bir milyon kat daha fazla beyin hücresine, yani nörolara sahibiz.
Peki, bir sineğin beyni arasındaki bağlantıların haritası, bilim insanlarının nasıl düşündüğümüzü anlamasına nasıl yardımcı olabilir?
Nature dergisinde yayımlanan, bilim insanlarının ürettiği diyagramlar, güzel olduğu kadar karmaşık bağlantıları sergiliyor.
Bu kadar küçük bir organın, bu kadar güçlü hesaplama görevleri yapabildiğini açıklamanın anahtarı şekli ve yapısında.
Tüm bu görevleri yerine getirecek bir haşhaş tanesi büyüklüğünde bir bilgisayar geliştirmek, çağdaş bilimin kabiliyetlerinin çok ötesinde.
Projenin liderlerinden Princeton Üniversitesi’nden Dr. Mala Murthy, bilimsel olarak “konnektom” diye bilinen yeni bağlantı diyagramlarının “nörobilimciler için dönüştürücü” olacağını söylüyor.
“Araştırmacıların, sağlıklı bir beynin nasıl çalıştığını daha iyi anlamasına yardımcı olacak. Gelecekte, beynimizde işler yolunda gitmediğinde neler olduğunu kıyaslamanın mümkün olmasını umuyoruz.”
Çalışmada yer almayan Londra’daki Francis Crick Enstitüsü’nde beyin araştırması grup lideri Dr. Lucia Prieto Godolo da bu görüşe destek veriyor.
“Araştırmacılar 300 konnektomu bulunan basit bir solucanı ve üç bin bağlantısı olan bur kurtçuğun bağlantılarını tamamlamıştı. Ancak 130 bin bağlantının bulunması, fareler gibi daha büyük beyinlerde ve belki de 10-20 yıl içinde kendi beyinlerimizdeki connectomları bulmak adına müthiş bir teknik ilerleme.”
Bu bağlantılar, sineğin uçuşunu kontrol eden devreyi gösteriyor.Bunlar, görüşün işlenmesi için gereken bağlantılar. Görmek daha çok hesaplama gerektirdiğinden hareketten çok daha fazlası gerekiyor.
Araştırmacılar, her bir fonksiyon için ayrı devreleri tespit etti ve nasıl bağlantılı olduklarını gösterdi.
Örneğin hareketle ilgili bağlantılar, beynin tabanında, görmeyi işlemek için gerekenlerse yanlara doğru. Görmek için çok daha fazla sayıda nöronun rol oynaması gerekiyor, çünkü görüş için çok daha fazla hesaplama gücü gerekiyor.
Bilim insanları, görüş ve hareketin ayrı devrelerde olduğunu biliyordu, ancak birbirleriyle nasıl bağlandıkları bulunamamıştı.
Sinekleri avlamak neden zor?
Diğer araştırmacılar, daha şimdiden devre diyagramlarını kullanmaya başladı. Örneğin, sinekleri dürülmüş gazete ya da dergilerle avlamanın neden zor olduğunu araştırdılar.
Görüş devreleri, dürdüğünüz gazetenin hangi yönden geldiğini tespit ediyor ve sineğin bacaklarına sinyal yolluyor.
Ancak, sonlarını getirebilecek nesneden uzaktaki bacaklara daha kuvvetli bir zıplama sinyali gidiyor. Yani, düşünmek zorunda kalmadan zıplayabiliyorlar. Kelimenin tam anlamıyla, düşünce hızından daha seri bir şekilde.
Bu bulgu da, biz hantal insanların neden nadiren sinek avlayabildiğimizi açıklayabilir.
Sinek beyni dilimleyicisi: Beyin mikroskopik bir bıçakla 7 bin çok ince parçaya ayrıldı.
Bağlatı diyagamı, mikroskobik bir peynir rendesine benzeyen bir cihazla bir sineğin beyninin dilimlenmesiyle yapıldı. 7 bin dilimin her biri fotoğraflandı ve dijital yöntemlerle bir araya getirildi. Princeton Üniversitesi’ndeki ekip, tüm nöronların şekillerinin ve bağlantılarının çıkartılması için yapay zeka kullandı.
Ancak yapay zeka mükemmel sonuçlar vermedi ve uzmanlar üç milyonun üzerindeki hatayı elle düzeltti.
Bu teknik anlamda zorun başarılmasıydı, ancak iş daha bitmemişti.
Yine Tıbbi Araştırma Konseyi’nin Moleküler Biyoloji Laboratuvarı’nan Dr. Philipp Schlegel’e göre her bir bağlantının ne yaptığını tanımlamadan harita tek başına anlamsızdı.
“Bu veriler Google Haritaları gibi ama beyin için olanı. Nöronlar arasındaki ham bağlantı diyagramı, hangi yapıların hangi sokaklar ve binalara denk geldiğini bilmek gibi.
“Nöronları tanımlamaksa, haritaya, sokakların ve şehirlerin adlarını, iş yerlerinin açılış saatlerini, telefon numaralarını, değerlendirmeleri eklemek gibi. Gerçekten kullanışlı olabilmesi için her ikisi de gerekiyor.”
İnsan beynindeki bağlantıların görüntülenmesi. Ancak en iyi cihazlar bile beynimizdeki bağlantıların çok azını tespit edebiliyor.
Dr. Schlegel bu yeni harita sayesinde nörobilimde önümüzdeki birkaç yıl içinde “bir buluşlar çığı” olacak.
İnsan beyni, sineklerinkinden çok daha büyük ve bağlantıları hakkında tüm bilgileri alabilecek teknolojiye henüz sahip değiliz.
Ancak araştırmacılar, belki 30 yıl içinde bir insan konnektomuna sahip olmanın mümkün olabileceğine inanıyor. Sinek beyninin, beynimizin nasıl işlediği konusunda yeni ve daha derin bir anlayışın ilk adımı olduğunu söylüyorlar.
Araştırma, Flywire Konsorsiyumu adlı, bilim insanlarının büyük bir uluslararası işbirliğiyle yapıldı.
Karmaşık yaşam böyle mi gelişti? Bakterileri mantarların içine sokan deney ipuçları sunuyor için yorumlar kapalı
Biyologlar, mitokondri ve kloroplastlar gibi hücre özelliklerinin bir milyar yıl önce nasıl ortaya çıkmış olabileceğini ima eden simbiyotik bir sistem yarattılar.
Bir dakikalık içi boş iğneye ve bir bisiklet pompasına sahip bilim adamları, bakterileri daha büyük bir hücreye yerleştirmeyi başardılar ve karmaşık yaşamın evrimini tetikleyenlere benzer bir ilişki yarattılar.
1 Ekim’de Nature’da 2’te açıklanan başarı, araştırmacıların bir milyar yıldan daha uzun bir süre önce mitokondri ve kloroplast adı verilen özel organellere yol açan eşleşmelerin kökenlerini anlamalarına yardımcı olabilir.Bir mikrobiyal partnerin başka bir organizmanın hücrelerinde uyumlu bir şekilde yaşadığı endosimbiyotik ilişkiler, böcekler ve mantarlar dahil olmak üzere çok sayıda yaşam formunda bulunur. Bilim adamları, hücrelerin enerji üretiminden sorumlu organeller olan mitokondrinin, bir bakteri ökaryotik hücrelerin atası içinde ikamet ettiğinde evrimleştiğini düşünüyor. Kloroplastlar, bir bitki atası fotosentetik bir mikroorganizmayı yuttuğunda ortaya çıktı.
Bu kaplinleri oluşturan ve sürdüren faktörleri belirlemek zordur çünkü bunlar çok uzun zaman önce meydana gelmiştir. Bu sorunun üstesinden gelmek için, Zürih’teki İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü’nden (ETH Zürih) mikrobiyolog Julia Vorholt liderliğindeki bir ekip, son birkaç yılını laboratuvarda endosimbiyoz mühendisliği yaparak geçirdi. Yaklaşımları, konakçı hücreleri delmek ve ardından bakteri hücrelerini birer birer vermek için 500-1000 nanometre genişliğinde bir iğne kullanır.
Kıvılcım simbiyozu
Bu teknik sihirbazlıkla bile, ilk eşleşmeler başarısız olma eğilimindeydi; Örneğin, ortakyaşam çok hızlı bölündüğü ve ev sahibi 2‘yi öldürdüğü için. Ekibin şansı, bir mantar bitkisi patojeni olan Rhizopus microsporus’un bazı suşları ile mantarı yırtıcılıktan koruyan bir toksin üreten Mycetohabitans rhizoxinica bakterisi arasında meydana gelen doğal bir simbiyozu yeniden yarattıklarında değişti.
Yine de, yüksek bir iç basıncı koruyan kalın hücre duvarlarına sahip mantarlara bakteri hücreleri vermek zor bir işti. Duvarı iğne ile deldikten sonra, araştırmacılar bakterileri iletmek için yeterli basıncı korumak için bir bisiklet pompası ve daha sonra bir hava kompresörü kullandılar.
İlk ameliyat şokunun üstesinden geldikten sonra mantarlar yaşam döngülerine devam etti ve bir kısmı bakteri içeren sporlar üretti. Bu sporlar çimlendiğinde, yeni nesil mantarların hücrelerinde bakteriler de mevcuttu. Bu, yeni endosimbiyozun yavrulara aktarılabileceğini gösterdi — önemli bir bulgu.
Kaybolan bakteriler
Ancak bakteri içeren sporların çimlenme başarısı düşüktü. Karışık bir spor popülasyonunda (bazıları bakterili, bazıları bakterisiz), bakterili olanlar iki nesil sonra yok oldu. İlişkilerin geliştirilip geliştirilemeyeceğini görmek için araştırmacılar, parlayan bir proteinle etiketlenmiş bakteri içeren sporları seçmek için bir floresan hücre sıralayıcısı kullandılar ve yalnızca bu sporları gelecekteki üreme turlarında yaydılar. On nesile gelindiğinde, bakteri içeren sporlar, bakterisiz sporlar kadar verimli bir şekilde çimlendi.
Bu uyarlamanın temeli net değil. Genom dizilimi, mantarda çimlenme başarısının artmasıyla ilişkili bir avuç mutasyon tanımladı — ki bu, endosimbiyontları doğal olarak taşıdığı bilinmeyen bir R. microsporus suşuydu — ve bakterilerde hiçbir değişiklik bulamadı.
Donör hücreleri kullanan dünyadaki ilk terapi, otoimmün hastalıkları remisyona sokuyor. için yorumlar kapalı
CAR T hücreleri (sarı) olarak adlandırılan tasarlanmış bağışıklık hücreleri, bazı tümörler için tedavide devrim yarattı (pembe) ve otoimmün durumların tedavisi için umut vaat ediyor. Kredi: Bilimin Gözü / Bilim Fotoğraf Kütüphanesi
Ciddi otoimmün rahatsızlıkları olan bir kadın ve iki erkek, biyomühendislik ve CRISPR ile modifiye edilmiş bağışıklık hücreleri 1 ile tedavi edildikten sonra remisyona girmiştir. Çin’den gelen üç kişi, kendi vücutlarından toplananlar yerine donör hücrelerden oluşturulan mühendislik bağışıklık hücreleri ile tedavi edilen otoimmün bozukluğu olan ilk kişilerdir. Bu ilerleme, bu tür tedavilerin seri üretimine yönelik ilk adımdır.
Alıcılardan biri olan Şangaylı 57 yaşındaki Bay Gong, bağ dokusunu etkileyen ve cildin sertleşmesine ve organ hasarına neden olabilen sistemik skleroza sahip. Terapiyi aldıktan üç gün sonra cildinin gevşediğini hissettiğini ve parmaklarını hareket ettirmeye ve ağzını tekrar açmaya başlayabileceğini söylüyor. İki hafta sonra ofis işine döndü. Tedaviyi aldıktan bir yıldan fazla bir süre sonra” Kendimi çok iyi hissediyorum ” diyor.
Kimerik antijen reseptörü (CAR) T hücreleri olarak adlandırılan tasarlanmış bağışıklık hücreleri, kan kanserlerinin tedavisinde büyük umut vaat etmiştir – Amerika Birleşik Devletleri’nde yarım düzine ürün onaylanmıştır — ve lupus ve multipl skleroz gibi otoimmün durumları tedavi etme potansiyeli, haydut bağışıklık hücrelerinin vücudun kendisine saldıran otoantikorları serbest bıraktığı mendil. Ancak terapi tipik olarak bir kişinin kendi bağışıklık hücrelerine dayanır ve bu kişiselleştirme onu pahalı ve zaman alıcı hale getirir.
Bu nedenle araştırmacılar bağışlanan bağışıklık hücrelerinden CAR T terapileri oluşturmaya başladılar. Başarılı olursa, ilaç şirketlerinin üretimi ölçeklendirmelerine, potansiyel olarak maliyetleri ve üretim sürelerini azaltmalarına izin vereceklerdi. Pekin’deki Tsinghua Üniversitesi’nden bir immünolog olan Lin Xin, bir kişi için bir tedavi yapmak yerine, bir donörün hücrelerinden yüzden fazla kişiye yönelik tedavilerin yapılabileceğini söylüyor. Donör kaynaklı CAR T hücreleri, kanserli insanları tedavi etmek için kullanılmıştır, ancak şu ana kadar sınırlı başarı ile 2.
Otoimmün hastalıklar
Şangay’daki Deniz Tıp Üniversitesi’nde romatolog olan Xu Huji liderliğindeki deneme, otoimmün hastalıklar için sonuçları bildiren ilk çalışmadır. Geçen ay Hücrede yayınlanmışlardı. Tedaviyi aldıktan altı aydan fazla bir süre sonra, alıcılar remisyonda kaldı. Xu, iki düzine kişinin daha donörden türetilmiş tedaviyi ve biraz değiştirilmiş bir ürünü aldığını söylüyor. Sonuçların büyük ölçüde olumlu olduğunu söylüyor.
Lupusu tedavi etmek için donör kaynaklı CAR T hücrelerini kullanan ayrı bir araştırmaya liderlik eden Lin,” Klinik sonuçlar olağanüstü ” diyor.
Almanya’daki Erlangen Üniversite Hastanesi’nde romatolog olan Christina Bergmann, tedavinin başarısı ve güvenliğinin umut verici göründüğünü ancak araştırmacıların geniş uygulaması hakkında sonuçlar çıkarmadan önce daha birçok insanda gösterilmesi gerektiğini söylüyor.
Ancak daha uzun bir zaman diliminde daha fazla insanda başarılı olursa, “paradigma kaymasını kanıtlayabilir” diyor Philadelphia’daki Pennsylvania Üniversitesi’nden bir immünolog olan Daniel Baker. 80’den fazla otoimmün hastalık, arızalı bağışıklık hücreleriyle bağlantılıdır.
Sağlıklı donör
CAR-T hücresi tedavisi tipik olarak, tedavi edilen kişiden T hücreleri olarak bilinen bağışıklık hücrelerinin çıkarılmasını içerir. Hücreler, B hücrelerini hedef alan CAR proteinleri ile süslenir ve daha sonra kişinin vücuduna yeniden aşılanır.
Bağışlanan bağışıklık hücrelerinden CAR T hücreleri oluşturma süreci benzerdir. Xu ve meslektaşları, 21 yaşındaki bir kadından T hücrelerini çıkardılar ve onları B hücrelerinin yüzeyinde bulunan bir reseptör olan cd19’u tanıyan arabalarla donattılar. Hem aşılanmış hücrelerin konağın vücuduna hem de konağın bağışıklık sisteminin donör hücrelere saldırmasını önlemek için T hücrelerindeki beş geni yok etmek için CRISPR–Cas9 gen düzenleme aracını kullandılar.
Mayıs 2023’te tedaviyi alan ilk kişi, iskelet kası dokusunu hedef alarak halsizlik ve yorgunluğa neden olan bir tür otoimmün miyopatisi olan 42 yaşında bir kadındı. Bay Gong ve 45 yaşında başka bir adam agresif bir skleroz formuna sahipti. Tedavilerine Haziran ve Ağustos 2023’te başladılar.
Konakçılara enjekte edildikten sonra, CAR T hücreleri çalışmaya başladı. Otoimmün koşullara bağlı patojenik hücreler de dahil olmak üzere tüm B hücrelerini çoğaldılar, hedef aldılar ve yok ettiler. Biyomühendisli T hücreleri, büyük ölçüde kaybolmadan önce alıcılarda haftalarca hayatta kaldı. Sonunda, yeni sağlıklı B hücreleri geri döndü, ancak patojenik hücreler geri dönmedi. Kendi hücrelerinden türetilen CAR T hücrelerini alan otoimmün rahatsızlıkları olan kişilerde de benzer bir yanıt gözlenmiştir 3.
Bilim İnsanları İlk Defa Yetişkin Bir Hayvanın Beynindeki Tüm Nöronların Haritasını Çıkardı için yorumlar kapalıbilim
Meyve sineğinin beynindeki 140 bin kadar nöronun tamamının 3B canlandırması. Canlandırma: Phillip Schlegel/Cambridge Üniversitesi/MRC LMB. Veri Kaynağı: FlyWire.ai
Haritada bir meyve sineğinin beynindeki yaklaşık 140.000 nöron arasındaki 50 milyon kadar bağlantının tamamı yer alıyor.
Beyinler, nöronlar arasındaki şaşırtıcı derecede karmaşık bağlantı sistemleridir. Bu bağlantıları haritalandırmak ise beyinlerin nasıl çalıştığını anlamada önemli bir adım. Bilim insanları böyle bir haritanın oluşturulmasında şimdiye kadarki en tutkulu girişimi geçenlerde tamamladı: Yetişkin bir meyve sineğinin beynindeki her nöron ve her bağlantıyı eksiksiz şekilde belgelediler.
Böyle bir haritanın yürüyebilen ve görebilen bir hayvanda ilk defa oluşturulmasını temsil eden araştırma, yetişkin bir hayvanın ilk eksiksiz beyin haritası olma özelliğini taşıyor. Drosophila melanogaster‘in beynindeki 139.255 nöronun her birini ve bunlar arasındaki 50 milyon bağlantıyı temsil eden eser, şimdiye kadar yapılanlar arasında açık ara en büyük ve en detaylı olanı. Benzer bir harita aynı türün larvası için oluşturulsa da o beyin çok daha küçüktü ve sadece 3.000 civarı nöron barındırıyordu. Bir yetişkinin beyninin çok daha fazla bilgi ve davranışı idare etmesi gerekiyor.
Dün Nature bülteninde yayımlanan ikimakalede tarif edilen harita, dünya çapındaki 76 enstitüde çalışan 287 bilim insanının oluşturduğu bir araştırma takımı arasında yürütülen işbirliğinin bir sonucu. Haritada 100 TB’ı aşkın veri kullanılmış.
Makalenin yazarlarından Phillip Schlegel, Sven Dorkenwald, Sebastian Seung, Gregory Jeffris, Davi Bock ve Mala Murthy, dönüm noktası niteliğindeki bu gelişmeyle ilgili Popular Science‘a konuştu.
Belli ki boyut yönünden muazzam bir farklılık var ve sineğin beyni, bizde bulunmayan mantar gövdesi gibi yapıları da barındırıyor; peki nöronların bağlanma ve “kablo düzeneğinin” oluşma noktasında, bir meyve sineğinin beyni bizimkine ne kadar benziyor?
Phillip Schlegel: Nörondan nörona bağlantılar seviyesinde, beyinlerimiz ve böceklerinkiler son derece birbirine benziyor. Bu yüzden Drosophila, beyinlerin nasıl çalıştığını inceleme bakımından müthiş bir model sistemi. Yani elbette bazı farklılıklar var ve benzerlikten ziyade farklılık örnekleri benim daha çok ilgimi çekiyor.
Sebastian Seung: O mantar gövdesi harika bir örnek. Bu kokusal yapının bizim beyinlerimizde olmadığı doğru. Fakat armut biçimli korteksin, bağlantısallığı bakımından bu böceklerdeki mantar yapısına benzer olduğu düşünülüyor. (Bu benzerlik, kokusal sistemin geri kalanına kadar genişletilebilir.) Sinek ve insan genomları benzer olduklarından, sinek ve insan beyinlerinin moleküler seviyede benzerlikler taşıması gerektiğini uzun süredir biliyorduk. Devre seviyesinde de benzerlikler olduğunu daha geç fark ettik. Bunlar bağlantısallık kalıplarının incelenmesiyle ortaya çıktı.
[Bir soru da şu ki] Sinek ve insanların evrimsel atasının bu denli antik olduğu düşünüldüğünde, neden devre benzerlikleri var? Belki de bu benzerlikler yakınsak evrimle oluşmuştur. Moleküler seviyede böcek ve insan koku sistemleri çok farklı görünüyor; koku reseptörlerinin genleri farklı. Fakat devreler, aynı hesaplama problemini çözmeleri gerektiği için nihayetinde benzer hale gelmiş olabilir.
Video: Meyve sineği beynindeki 140 bin kadar nöronun tamamının 3B tasviri. Canlandırma: Phillip Schlegel/Cambridge Üniversitesi/MRC LMB. Veri Kaynağı: FlyWire.ai
Davi Bock: Hem meyve sineklerinin beyninde hem de bizim beynimizde, geniş nöron ağları bir şekilde birleşerek bilgiyi işliyor, davranışları yönlendiriyor ve anıları saklayıp çağırıyor. Her iki beyinde de nöronlar aksiyon potansiyellerini ateşliyor, ortak nörotransmiterleri kullanıyor vs. Her iki beyin de devasa tekrarlı bağlantısallık sergiliyor; ve her iki beyin de daha detaylı şekilde anlamayı çok istediğimiz ilginç ağ yapısı işaretleri sergiliyor. Dolayısıyla farklılıklar olsa dahi geniş nöron ağlarının bilgiyi işleme, depolama ve çağırma bakımından nasıl organize edileceği sorusu, türler boyunca neredeyse kaçınılmaz biçimde ortak temeller taşıyacak. Bu meselenin çözülmesi zor bir problem. Yetişkin sinek ise bilgi işleme ve davranış kabiliyetleri bağlamında “insandan çok daha basit” ile “hâlâ çok ilginç” arasında duran mutlu bir ortam gibi görünüyor. “Tipik” nöron diye bir şey olduğunu düşünürsek, bir sineğin beynindeki tipik bir nöron ile bir insanın beynindeki tipik nöron arasında nasıl bir fark vardır? Bunlar aynı boyutta mıdır? Benzer sayıda mı dendrit ve sinaptik terminal içerirler? Benzer sayıda mı bağlantı oluştururlar? PS: Sineğin görece ufak beyninde bulduğumuz (8.000’i aşkın) hücre tipi miktarından da anlaşılacağı üzere “tipik” bir nöronu tanımlamak kolay değil. Örneğin sineğin görsel sisteminde, nöronlar ortalama 0,6 mm “uzunluğunda (ör. nöronun tüm dallarının birleşik uzunluğu) ve 270 kadar girdi ile 500 kadar çıktı içeriyor. Greg bundan altta bahsediyor ama memeli nöronlarının sinek nöronlarından 10 kat kadar büyük olmasının muhtemelen pek gerçek dışı olmadığını söylüyor. Memeli beyinlerinde bireysel sinapslar genelde birebirdir; yani tam iki nöron arasında bir bağlantı oluştururlar. Bunun aksine böcek sinapsları genelde bir nörondan çok sayıda nörona bağlantı oluşturur (çok öğeli). Bunun sebebi spekülasyona açık olsa da sebebi, böcek beyinlerinin çok küçük bir beyne mümkün olduğu kadar fazla bağlantı (ve bu sebeple hesaplama gücü) sığdırmaya çalışması olabilir.
SS: bir insan nöronu genelde çok daha büyüktür. Bir insan nöronu, beynin bir tarafından diğer tarafına veya beyinden omuriliğe kadar uzanabilir. Bir zürafa veya balina nöronu çok daha büyük olabilir.
Sineğin görsel sistemindeki 75 bin nöronun 3B tasviri. Canlandırma: Phillip Schlegel/Cambridge Üniversitesi/MRC LMB. Veri Kaynağı: FlyWire.ai
Bir sineğin nörokimyası bir insanın nörokimyasına göre nasıl? Bir sineğin beynindeki bütün nörotransmiterleri bir insan beyninde görebiliyor muyuz yoksa sadece bazılarını mı görüyoruz? Bunlar her iki beyinde de aynı rolleri mi oynuyor? Ayrıca sineğin beyninde insan beyninde gözlenmeyen nörotransmiterler var mı?
PS: Sinekler bizimle aynı nörotransmiterleri (Dopamin, GABA, Asetilkolin vs.) kullanıyor.
SS: Başlıca nörotransmiterler aynı ama çalışma şekillerinde farklılıklar var. Örneğin glutamat bizim beyinlerimizde çoğunlukla uyarıcı ama sinek beyninde genellikle kısıtlayıcı. Fakat bazı benzerlikler de var. Örneğin dopamin, hem sinek hem de insan beyinlerinde “öğrenmeyi ödüllendirme” bakımından önemli gibi görünüyor.
Temelde bir insan beynine benzer şekilde çalışan ama daha ufak olup, haritası daha kolay çıkarılan bir beyne mi bakıyoruz nihayetinde? Yoksa önemli farklılıklar var mı?
SS: Bu bir bardak yarı mı dolu tam mı dolu sorusu. Hem benzerlikler hem de farklılıklar var. Sineklerdeki koku, görme ve gezinme devrelerinin memelilerdeki aynı fonksiyonlara yönelik devrelerle mimari benzerlikler taşıdığını artık biliyoruz. Demek istediğim şey, farklı binalarda benzer mimari motiflerin bulunabileceği gibi bu devrelerde de benzer bağlantısallık motiflerinin bulunuyor olması.
Sinek konektomu, sinirbilimcilerin herhangi bir beynin nasıl işlev gösterdiğini ilk defa çok derin bir şekilde anlamasına yardımcı oluyor. Zamanın bu noktasında, gerçek manada anlayabildiğimiz herhangi bir beyin tüm beyinleri anlamamıza yardımcı oluyor.
Neden meyve sineklerinin bu türü üzerinde çok araştırma yapılıyor? Onu bu kadar ilgi çekici hale getiren ne?
SS:Drosophila melanogaster, biyolojide yüzyılı aşkın bir süredir örnek bir canlı şeklinde kullanılıyor. Dolayısıyla sinirbilimciler de doğal olarak onu benimsemiş. Yani diğer böcek türlerinin konektomları ufukta: Karıncaların, sivrisineklerin, arıların vs. Bu konektomları birbiriyle kıyaslamak ve böcek davranışlarının zengin çeşitliliği ile aralarında ilişki kurmak, heyecanlı ve eğlenceli bir araştırma sahası olacak.
Mala Murthy: Sinekler, beyinleri bizimle aynı problemlerin çoğunu çözdüğünden ve ayrıca yürüme ve uçma, öğrenme ve hafıza davranışları, gezinme, beslenme ve hatta sosyal etkileşimler gerçekleştirmek gibi karmaşık davranışları yerine getirebildiğinden, sinirbilim için önemli bir örnek sistemi. Benim laboratuvarım beynin sosyal iletişime nasıl aracılık ettiğini inceliyor. Sineklerin ise sürekli olarak sosyal bir partnerden görme ve ses gibi geribildirim işaretlerini kullanarak, her bir an hangi eylemi gerçekleştireceklerine karar verdiklerini keşfettik; hatta farklı bağlamlarda farklı tercihler bile yapabiliyorlar. Bu tip kompleks bir davranış için beynin büyük bir bölümünün kullanılması ve bu davranışı çözmek için de beyindeki bütün bağlantıların eksiksiz bir haritasının çıkarılması gerekiyor.
Makalelerde bir “kar tanesi” fikri ve herhangi bireysel bir beynin, bir türü nasıl temsil edebileceği sorusu tartışılıyor. Buradaki soru; bir beynin yapısının (elektronik bir benzetme kullanılacak olursa, “devresi”) bir tür boyunca ne kadar benzer olduğu, o yapı içerisindeki fiili bağlantıların (“kablo şebekesi”) ne kadar farklı olabileceği. Örneğin nöron x ve nöron y, iki beyinde fiziksel olarak bağlantılı olabilir ama beyinlerin birinde bu bağlantı pasifken diğerinde aktif olabilir mi?
PS: Bu ilginç bir soru. Konektom biliminde, iki nöron arasındaki bağlantının pek çok tekil sinapstan oluştuğu zaman “kuvvetli” olduğunu söyleme eğilimi gösteriyoruz. FlyWire veri seti ile önceden oluşturulmuş kısmi bir beyin haritası arasında yaptığımız karşılaştırmaya göre güçlü bağlantılar, her iki beyinde de neredeyse her zaman mevcut. Sen (ve aslında diğer pek çok sinirbilimci) şimdi haklı olarak bir bağlantının bu “yapısal” kuvvetinin mutlaka “işlevsel” kuvvete çevrilip çevrilmediğini soruyor.
Kısa cevap: Büyük ihtimalle evet. Biraz daha uzun cevap ise kesin olarak bilmediğimiz. Fakat bildiğim kadarıyla önceki fizyolojik ve davranışsal çalışmalarda bildirilmiş işlevsel bağlantıların, yapısal açıdan konektomda da kuvvetli olduğu ortaya çıktı. Yani bu soru, sinirbilim camiasının önümüzdeki yıllarda ele almak zorunda olduğu büyük bir soru.
Akabinde akıllara “kablo bağlantısında” da birtakım evrenselliğin olup olmadığı sorusu geliyor; yani her zaman bağlı olan veya “bütünleşik” bazı nöronların olup olmadığı sorusu.
MM: Aslında beyin organizasyonunda benzerlik var ve bunların nasıl işlev gösterdiğini anlamak heyecanlı olacak.
Meyve sineğinde yaklaşık 10^5 nöron var ve bir fare beyninde bu sayı 10^8. Nöronlar arasındaki bu bağlantı sayısı, nöron sayısına kıyasla ne ölçekte? Bir farenin beynindeki nöronlar arasındaki bağlantı, bir sineğin beyninden 1000 kat veya çok daha mı fazla?
Greg Jeffris: Aslında, nöron başına sinaps sayısı muhtemelen 10 kattan fazla değişmiyor. Bunun bir sebebi de sinek sinapslarının memeli sinapslarından daha küçük olması ve çok bağlantılı tabiatlarının olması olabilir. Ayrıca sinek konektomundaki güçlü eş nöronlar arasında daha fazla tekil sinaps da olabilir (iki nöron arasındaki şampiyon bağlantılar, tekil sinapsların binlercesiyle ifade ediliyor).
Son olarak, elimizde sinek beyninin böylesine detaylı bir haritasının olmasının gelecekteki araştırmalar için tam olarak nelere olanak sağlayacağından biraz bahsedebilir misiniz?
PS: Evet, kesinlikle. Bu beyin haritası, gelecekteki deneysel konektomların karşılaştırılabileceği bir temel sunuyor. Örneğin bir sinek, normalde hayvana çekici gelen bir kokuyu sevmemek üzere eğitilebilir ve sonrasında o sineğin beyin haritası çıkarılıp FlyWire ile karşılaştırılarak, devresel seviyede neyin değiştiği görülebilir. EEG sineklerde işe yaramazken (çok ufaklar), bir konektomun üstüne kalsiyum görüntüleme veya elektrofizyolojik kayıtlar gibi diğer yaklaşımlarla bindirme yapmak, pek çok araştırma grubunda etkin biçimde işe yarayan bir şey.
Yazar: Tom Hawking/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.