Solucan, zebra balığı ve kertenkelelerin yenileyici güçlerine dair yapılan araştırmalar, insanlarda iyileşmeyi artırmanın yollarını ortaya koyuyor.

Yaralanma sonrasında bazı yassı solucanlar vücutlarındaki hemen hemen her hücreyi yeniden büyütebilir, aksolotllar uzuvlarını ve beyinlerinin bazı kısımlarını yeniden inşa edebilir, zebra balıkları kopan omuriliklerini onarabilir ve yeşil anole kertenkeleleri yeni kuyruklar üretebilir.

Çoğu memeli, yetenekleri uzun zamandır araştırmacıları büyüleyen balıklarda, amfibilerde, sürüngenlerde ve solucanlarda görülen onarıcı becerilere sahip değildir. Şimdi bilim insanları, genomik, proteomik ve tek hücre düzeyinde görüntülemedeki ilerlemeler sayesinde bu hayvanlardan öğrendiklerini alıp insan hücrelerine uyguluyorlar.

Los Angeles’taki Güney Kaliforniya Üniversitesi’nde kök hücre biyoloğu olan Albert Almada, “Şu anda süper iyileştirici türleri kullanmak ve bu bulguları ne kadar çabuk hayata geçirebileceğimizi görmek için büyük bir baskı var” diyor.

Geçtiğimiz hafta Hong Kong’da düzenlenen Uluslararası Kök Hücre Araştırmaları Topluluğu toplantısında birkaç araştırma ekibi son bulgularını sundu.

Zebra balığı dikenleri

Omuriliği kopmuş bir zebra balığı ( Danio rerio ) sekiz hafta içinde felç olmaktan akıcı bir şekilde hareket etmeye geçebilir. St. Louis, Missouri’deki Washington Üniversitesi’nde doku rejenerasyonu ve kök hücre biyolojisi üzerine çalışan Mayssa Mokalled ve meslektaşları, zebra balığında bu iyileşme için önemli olan bir hücre popülasyonu tespit ettiler ve bu hücreler insan fetal astrositlerine benziyor. Bir yaralanmadan sonra, astrositler hasarlı bölgenin etrafında koruyucu bir bariyer oluşturur, ancak aynı zamanda nöronal onarımı da engelleyebilir.

Mokalled ve meslektaşları, zebra balığında rejenerasyonu başlatan hücrelerin aktivasyonunda rol oynayan molekülleri aradılar. Ekip aynı molekülleri insan astrositlerine soktuğunda, hücreler zebra balığınınkilere daha çok benzemeye ve davranmaya başladı. Araştırmacıların dönüştürülmüş insan hücrelerini farelere naklettiği ön çalışmalarda, hücreler koruyucu bariyeri oluşturmada daha etkili görünüyordu, ancak engelleyici yaralanma sonrası tepki azalmıştı. Mokalled, “Bunun terapiye kadar gitmesini çok isterim,” diyor.

Kertenkele kuyrukları

Ancak zebra balığı ile insanlar arasındaki evrimsel mesafe geniştir. Almada bunun yerine yeşil anole kertenkelesine ( Anolis carolinensis ) bakıyor. Kertenkeleler, tüm bir uzantıyı yenileyebilen insanlara en yakın yaşayan akrabadır. İnsanlar ve kertenkeleler aynı genlerin çoğunu paylaşır. Almada, “İnsan biyolojisine daha kolay aktarılabilir olacağını düşünüyoruz çünkü DNA seviyesinde aynı makinelerin çoğuna sahipler” diyor.

Konferansta Almada, kertenkelelerdeki kas kök hücre popülasyonunun hayvanın kuyruğunu nasıl yenilediğini anlattı. Hücreler farelerde ve insanlarda bulunanlara benziyor, ancak kertenkele versiyonu sıfırdan kas dokusu üretebiliyor, fare ve insan versiyonları ise bunu yapamıyor, diyor. Almada, kertenkele hücrelerinin bu başarıyı nasıl elde ettiğini bulmayı ve sonunda bunu insanlarda kas büyümesine uygulayarak dejeneratif kas hastalıklarını tedavi etmeyi, yaşlı insanlarda kasları güçlendirmeyi ve yaraları tedavi etmeyi umuyor.

Kaynak ve devamına buradan ulaşabilirsiniz.